Diyabetik Ayak Yarası | Prof. Dr. Levent OĞUZKURT

Diyabetik ayak yarası hakkında kısa özet

Diyabetik ayak yarası (şeker yarası) şeker hastası olan hastaların bir kısmında çıkan ayak yarasıdır.
Yara mutlaka ayak bileğinin altında olmalıdır; üstünde olan yaralara diyabetik ayak yarası denmez.
Bu yaralar sadece uzun süredir (8-10 yıl ya da daha fazla) diyabeti olan hastalarda görülür.
Her 5 şeker hastasının birinde yaşamı boyunca ayakta yara oluşma riski vardır.
Şeker hastalarında gelişen bu yara çok ciddidir çünkü diyabetik kötü bir safhada olduğunu gösterir.
Bu yaralar çok uzun sürede iyileşir ya da bir kısım hastada hiç iyileşmez ve parmak, ayak ya da bacak kesilmesine (ampütasyon) yol açar.
Bu yaralar iki sebepten olur: nöropati (sinir ucu hasarı) ve bacak damar tıkanıklığı.
Diyabetik ayak yarası olan hastaların yarısından çok fazlasında bacak damar tıkanması vardır.

Diyabetik ayak yarası nedir?

Diyabetik ayak yaraları genellikle iki nedene bağlı oluşur;

Ayaktaki sinir uçlarının hasarı (periferik nöropati)
Bacak damar tıkanması ya da periferik arter hastalığı (damar sertliğine bağlı)

Bazı hastalarda ayak yarası sadece sinir uç hasarı nedeniyle oluşur. Bazı hastalarda sadece damar tıkanması vardır. Bazı hastalarda ise hem sinir ucu hasarı ve hem de damar tıkanması vardır. Ayaklarda diyabete bağlı nöropatiye bağlı şekil bozukluğu olması da yara oluşma ihtimalini artırır. İyileşmesini zorlaştırır.

BU yaraların en büyük önemi ampütasyona yani parmak ya da ayağın ve bazı durumlarda bacağın kesilmesine yol açabilmesidir. Ayak yarasını iyileştirmekteki en önemli amaç ampütasyondan kaçınmaktır. Diyabet günümüzde bu tür ampütasyonların en önemli sebebidir. Ampütasyon parmak, ayağın bir kısmı, ayak bileği, diz altı ya da diz üstü seviyelerinden yapılabilir. Diyabetik ayak ülserlerini erken iyileştirmenin en önemli yolu çok erken tedaviye başlamaktır. Bundan daha da önemli olanı yara çıkmadan engellemektir. Bu da şeker hastalarının ayak eğitimi ile başarılabilir.

Şeker hastalarında iyileşmeyen ayak yaralarına bağlı bacak ampütasyonları (bacak kesilmesi) sık görülür. Bu nedenle ayağı korumak yaşamı korumak için de önemlidir.

Nasıl tanı koyarız?

Uzun süreden beri diyabet hastalığı olan birinde ayak parmaklarında yara olması diyabetik ayak yarası tanısı koydurur. Bu hastaların yaklaşık yarısında damar tıkanması olacağı için hastaların bu yönden değerlendirilmesi çok önemlidir.

Damar tıkanıklığını anlamak için hastanın ayaklarında nabız muayenesi, iyi bir fizik muayene ve gerekirse bacak damarların renkli Doppler ultrason yapılması yeterlidir. Gereken durumlarda daha ileri tetkik olan tomografi ya da emar anjiyografi yapılabilir.

Şeker hastalarında ayak yarası oluşumunu nasıl engelleriz?

Ayak ya da parmaklarda yara çıktıktan sonra yaranın iyileşmesi çok uzun zaman, uzun tedavi ve çok uzun uğraş ister. Bazı yaralar hiç bir zaman iyileşmez ve parmağın, ayağın ya da bacağın kesilmesi gerekebilir. Aslında bunları engellemenin en önemli yolu şeker hastalarının ayak bakımını çok iyi bilmesidir. Ayakta yara çıkmasını engellemek mümkündür. Yaralar çoğunlukla sıkan ya da vuran ayakkabıdan, tırnak keserken oluşan küçük kesiklerden ya da ayakta his kaybı olduğu için parmağı ya da ayağı koruyamamaktan gelişir. Örneğin parmakları çarpar ancak hissetmediği için anlamaz. Yalın ayak dolaşır ve bir diken ya da çivi batmasını hissetmez. Ayağı üşüdüğü için sıcağa yaklaştırır ve yanma olur ama yanmayı hissetmez. Bir diyabet hastasının tüm bunlardan kaçınması ve ayak bakımı öğrenmesi gerekir.

Diyabetik ayak yarası tedavisinde kullanılan yöntemler:

Her ayak yarasının mümkünse enfeksiyon hastalıkları, plastik cerrahi, ortopedi, damar cerrahisi, radyoloji ve girişimsel radyoloji uzmanlarından oluşan bir konsey tarafından değerlendirilmesi yararlıdır. Hastanemizde her salı günü toplanan bir yara konseyi vardır (Koç Üniversitesi hastanesi yara konseyi).

Yara konseyi hastayı değerlendirir
Ortopedi /platik cerrahisi bölümü: yara temizliği ev bakımı
Enfeksiyon hastalıkları: enfeksiyon varlığının araştırılması ve gerekirse antibiyotiklerle tedavi edilmesi
Girişimsel radyoloji ya da damar cerrahisi: Damar tıkanıklığı varsa ameliyat ya da anjiyo ile bu damarların açılması
Su altı hekimliği: gerekirse hiperbarik oksijen tedavisi
Yara hemşireleri: yaranın düzenli değerlendirilmesi, takibi ve tekrar yara çıkmaması için ayak bakımı eğitimi verilmesi.

Diyabetik ayak yarasında anjiyo tedavisi ?

Diyabetik ayak yarası olan hastaların yarısında damar tıkanıklığı vardır. Önce bunun kesin belirlenmesi gerekir. Bu amaçla öncelikle renkli Doppler ultrason yapılır. Gerekirse tomografi ya da emar ile anjiyografi yapılarak damar tıkanıklığı olup olmadığı, varsa hangi damarların tıkalı olduğu ve en iyi tedavi yöntemi belirlenir.
Bu hastalarda damar açma yöntemi genellikle anjiyografidir. Ancak diyabetik ayak yarasında damar tıkanıklıkları genellikle diz altındaki küçük damarlarda ve hatta ayak bölgesindeki çok ince damarlarda olur. Bu damarların açılması diğer damarlara göre daha zordur. Anjiyo tedavi işlemi daha uzun sürer. Ancak tecrübeli hekimlerce bu damarların açılması da mümkündür.
Damar açmada kullanılan yöntemler diğer anjiyo tedavileri ile çok benzerdir. Anjiyo ile tedavi sayfasında bununla ilgili detaylı bilgi bulunabilir.
Diyabetik ayak yarasında damar tıkanıklığını açmadan yaranın iyileştirilmesi son derece zor bazen imkansızdır. O nedenle bu hastalarda yapılması gereken ilk iş damar tıkanıklığı olup olmadığının araştırılması ve damar tıkanıklığı varsa mümkün olan en kısa zamanda bunun giderilmesidir.

Yazan: Prof. Dr. Levent Oğuzkurt — Girişimsel Radyoloji Uzmanı

Son güncelleme: 4 Temmuz 2026